test

Ida Haendel op YouTube

Voor wie de documentaire op de televisie heeft gemist: op YouTube kunt u de prachtige film van Paul Cohen over de violiste Ida Haendel nog eens bekijken. De documentaire staat in zes afzonderlijke delen van ongeveer 10 minuten op YouTube. Een buitengewoon ontroerende documentaire!

deel 1 - deel 2 - deel 3 - deel 4 - deel 5 - deel 6

Bach orgelwerken, Ton Koopman

Wie het openingsconcert heeft bezocht bij de ingebruikname van het “Bach” orgel in de Grote Kerk in Dordrecht zal het zich nog wel herinneren. Twee Bach specialisten mochten de eerste klanken uit het door Verschueren gebouwde barok orgel toveren. Voor de pauze speelde Gustav Leonhardt, na de pauze Ton Koopman. Leonhardt, als altijd voornaam in voorkomen, uitdrukking én spel, met een prachtige bijdrage voor de pauze. Na de pauze Koopman met een wervelende show rond Buxtehude en Bach. Virtuoos als altijd, vol vuur en met het bekende speelse voetenwerk. Natuurlijk sprak een enkeling schande over het “afgeraffelde” Wachet auf. Tja, Ton Koopman heeft niet veel met de gevestigde orde. Koopman weet op zijn tijd te choqueren en laat zijn frisse wind door de partituren waaien. Voor mij was het een concert om nooit te vergeten; zo speel je Bach. Op cd of lp heb ik nooit een voor mij bevredigende Bach kunnen vinden, totdat de eerste cd van Koopman verscheen op Teldec met de bekende Fantasia´s, Toccata´s en Preludes. Neem Koopman´s interpretatie van de bekende BWV 565: dat is nog eens Bach! Vurig, speels, hier gaat je hart sneller van kloppen. En zo moet dat ook bij Bach. Verwacht bij Koopman geen overdreven zware kost of een Bach met de zalvende toon van de zwarte kousen kerk. Dat hebben we gelukkig gehad. Koopman´s Bach is een boeiende interpretatie van de geniale muziek van de componist die niet voor niets vele kilometers ter voet aflegde om die andere virtuoos te horen spelen, Buxtehude. Vakmanschap is meesterschap, juist in de barokmuziek. Bij Koopman horen we dus een barokke Bach. Wie Koopman´s interpretatie niet kan waarderen kan nog altijd zijn of haar toevlucht nemen bij het volkje dat op de dag des Heeren met ernstig gelaat luistert naar de donderpreek van de dominee. Wie het geniale van Bach´s muziek op en top uitgevoerd op cd zoekt neme Ton Koopman. Adriaan Verstijnen tekende voor de prachtige opnamen.

Bartok, derde pianoconcert

Op deze bijzondere Supraphon plaat horen we de twee laatste werken van Bela Bartok. Het altvioolconcert werd geschreven in opdracht van de altist William Primrose. Net als het op deze plaat uitgevoerde derde pianoconcert werden de laatste maten uitgewerkt door Bartok’s naaste vriend Tibor Serly, omdat Bartok al te ziek was om het te kunnen voltooien. Primrose nodigde Bartok uit om een concertuitvoering bij te wonen van het altvioolconcert van Walton om zo de mogelijkheden te verkennen voor een concert met concerterende altviool. Bartok was echter te ziek (hij zou kort erna overlijden aan leukemie) om de deur uit te gaan en luisterde naar de radio-uitzending van het Walton concert. Het altvioolconcert is een van de laatste meesterwerken van Bartok. Het derde pianoconcert is van de drie het meest gespeelde. Niet alleen zijn de eerste twee pianoconcerten voor concertuitvoering een lastige opgave voor de uitvoerenden, ze zijn ook nooit echt populair (als we daar bij Bartok al over kunnen spreken) geworden bij het publiek. Het derde concert is ook milder en lyrischer. Niet voor niets doet het middendeel met de titel Adagio Religioso sterk denken aan de ´Heilige Dankgesang einen Genesenen an die Gottheit in der lyrischen Tonart´ uit het kwartet op.132 van Beethoven. Net als in het Beethoven kwartet horen we bij Bartok een koraal-prelude, waarbij het unisono in de strijkersbezetting opvalt, het bewogen tweede thema ingezet door de blazers heeft iets van de ´Nachtmusik´ van Mahler. Ontroerend is de episode net na het tweede thema waarbij de piano in tegenmelodie samensmelt met de koraalmelodie van de strijkers. De pianoconcerten werden opgenomen door Geza Anda met dirigent Fricsay. Een top-uitvoering. Wellicht is de uitvoering door Pollini op DG in de eerste twee concerten moderner (opname-technisch is die een topper), maar iets academisch. Anda met Fircsay zijn hier toch te prefereren. Het derde concert is naar mijn smaak het mooist in handen van Bernathova en Ancerl. De opname stamt uit 1964 en is een juweel van opname-techniek. Op lp moet u wel de eerste stereo persing te pakken zien te krijgen (Suprahon ST 50439), herkenbaar aan het dikke vinyl en het rode etiket met het Suprahon logo in zilver. Latere persingen en ook de cd verdoeking klinken bij lange na niet zo magisch mooi als deze voortreffelijke Supraphon plaat.

lezing Ton Koopman

Op de website van Ton Koopman staat een boeiende lezing over de "authentieke" uitvoeringspraktijk van "oude" muziek. Koopman over hoe de muziek van Bach mogelijk geklonken heeft. Via Mattheson naar een eerlijke interpretatie van Bach en tijdgenoten. Ondanks dat de kredietcrisis ook Ton Koopman treft en ondanks dat een aantal onbenullige ambtenaren menen dat hij met zijn orkest nauwelijks nog bijdraagt aan vernieuwing, blijft Ton het vistekaartje van Nederland als het gaat om de muziek uit de barok.

Bekijk de video (bron website Ton Koopman)

Mercury Living Presence, Copland

Van de week kreeg ik de zogenaamde TAS list weer eens onder ogen. De TAS list is een lijstje met zogenaamde “referentie” opnamen van het high-end tijdschrift the Absolute Sound. The Absolute Sound beschrijft in bloemrijke high-end taal de merites van high-end apparatuur. Leuk om op zijn tijd te lezen, zeker leuker als de vergelijkbare bladen van Nederlandse bodem waarin de scribenten hun ervaringen met geluidsapparatuur beschrijven in een denkbeeldige wereld die bestaat uit “zwart rondom de instrumenten”, “rust van de weergave” en “microdetails” De mannen van de TAS doen in elk geval nog moeite om het gehoorde te beschrijven in minder zweverige taal. Een bekende scribent van de TAS is Harry Pearson, een echte vinyl freak die een heus lijstje heeft samengesteld met - volgens hem - referentie platen die technisch zeer goed zijn. Zo nu en dan kom ik in mijn platencollectie zo’n plaat tegen die op Harry’s lijstje staat. Ah, een TAS lp denk ik dan. Ga ik weer eens luisteren. Zo kwam ik een paar dagen geleden deze Copland lp op het beroemde Mercury Living Presence label tegen in mijn volstrekt ongeordende collectie (ik wil er nog eens een paar weken voor uittrekken om alles eens te ordenen), en die weer eens op de platenspeler gelegd. Eerste stereo persing, een echt collectors item dus. En hoe klinkt dat? Tja, leuke plaat die natuurlijk top klinkt, maar typisch Mercury repertoire. Flink orkest met hier en daar een forse klap op de grote trom, lekker slagwerk en veel kopergeweld. Later deed het Telarc label dat allemaal nog eens dunnetjes over. Muzikaal stelt het allemaal bitter weinig voor, maar het heeft wel demo-kwaliteit. Kortom: eens per jaar beluisteren met een goed glas wijn en een stukje Reypenaer kaas erbij. Als echte high-ender gaat u dan naar bed met de geruststellende gedachte dat uw set klinkt als een klok.

Gerard Souzay, onvergetelijk liederen interpreet

Deze Decca opname van de grote Franse liederen-interpreet Gerard Souzay kunt u op cd niet meer kopen. Ooit brachten Decca en Philips cd's van hem uit, maar die zijn inmiddels al weer jaren gedeleated zoals dat heet. Op het Testament cd-label zijn nog een paar opnamen met Souzay verkrijgbaar, maar die zullen binnenkort waarschijnlijk ook wel uit productie worden genomen. Eigenlijk erg droevig als we ons bedenken dat Gerard Souzay de grootste zanger was in het Franse lied-repertoire. Zijn interpretaties van de liederen van Debussy, Duparc en Ravel werden de standaard. Generaties groeiden op met zijn vertolkingen. Ook in het Duitse repertoire excelleerde Souzay. Hij kon een hartverscheurende Erlkönig neerzetten, en zijn Winterreise had iets diep menselijks zonder dat hij zich vergreep aan vals sentiment. Zijn HMV opname van de Winterreise uit 1955 is voor mij nog altijd de mooiste. Een jaar geleden kwam ik deze 25 cm Decca plaat tegen met liederen van de Franse componist Gounod. Werkelijk prachtige liederen, en geniaal gezongen. Het is volstrekt onbegrijpelijk dat zoiets niet meer verkrijgbaar is op cd. Schande dat de muziek-industrie dit kostbare erfgoed voorgoed vaarwel lijkt te hebben gezegd. Op tweedehands plaat kunt u nog wel eens iets tegenkomen van Souzay, deze Decca is vrij zeldzaam helaas.

Wilt u eens luisteren: op Youtube hoort en ziet u Souzay Duparc´s Chanson Triste zingen.

Prosit Neujahr uit Wenen

Vandaag was ik weer eens getuige van het ongelooflijke getob en geklungel van “muziekliefhebbers” die menen hun muziek-collectie op harde schijf te moeten opslaan. Die muziek-collectie speelt men dan af met één of andere device waarop je kunt kiezen wat je zou willen horen. Uiteraard alles op afstand te bedienen. Je kunt je muziek afspelen in je huiskamer, maar ook in je slaapkamer of bij wijze van spreken op het toilet. Er schijnen ook audiofielen te bestaan die beweren dat die muziek op flic en flac bestand (het zal ongetwijfeld anders heten) net zo goed of zelfs beter klinkt als het origineel.
De volstrekt onoverzichtelijke bibliotheek en de indeling van zo’n modern medium, waarbij op een gegeven moment titels als ‘Cantates pour’ of ‘symphomy in g, Berlin Philh’ voorbij komen, maakt het allemaal nogal lachwekkend. Tja, wat zou dat allemaal kunnen zijn? Bach, wellicht? Door wie gespeeld? Een Mozart symfonie waarschijnlijk? Eerst maar een fragment horen. Maar wie speelt het nu? Overal in huis muziek luisteren schijnt erg in te zijn. Heerlijk loungen vanuit de luie stoel. Na een kwartier zoeken in het harde-schijf systeem komt er een opname voorbij van Blandine Verlet die Couperin speelt op het Ruckert klavecimbel dat staat in het Unterlinden museum in Colmar. Pieces pour clavecin, suite en do volgens het display op de transplofer. Het is dat ik de uitvoering herken. Het systeem geeft geen enkele informatie over de muziek en de uitvoering, en de originele cd staat ergens op zolder...het instrument klinkt onherkenbaar, nog net zou een geoefend oor er een klavecimbel in herkennen. Een wel heel droevig aftrekseltje van het beroemde Ruckers instrument. Hoezo flic en flac geript? Op dat soort momenten wordt ik echt erg droevig. Onmogelijke bediening (in dezelfde tijd zoeken had ik de gehele ’suite in do’ al kunnen luisteren), en volstrekt onaanvaardbare geluidskwaliteit. Voor mij is de lol er nu echt af. Je zult er ongetwijfeld “lounge” genen voor moeten hebben om het te kunnen waarderen. Het is blijkbaar belangrijk dat we tegenwoordig op elk moment op elke plek in huis muziek kunnen luisteren. Muziek luisteren is alleen geen vluchtige aangelegenheid die we zomaar even door kunnen zappen. Muziek luisteren vergt enige - ook intellectuele - inspanning. Een bed is om in te slapen, het toilet om de behoefte te doen, de keuken om in te koken. Heerlijk ouderwets. Om daar bij te blijven: het traditionele nieuwjaarsconcert door de Wiener Philharmoniker is binnenkort weer op tv. Volg ik al jaren. Van kinds af aan is dat het eerste muzikale moment in het nieuwe jaar. Met zijn allen rond de buis, de oliebollen op tafel. Een traditie op nieuwjaarsdag, nog steeds. De oliebollen bakken we in onze familie nog altijd volgens een oud familie recept. Smaakt het best. Er staan emmers vol om de familie te voorzien van bollen. Traditioneel speel ik ook altijd een nieuwjaarsconcert vanuit Wenen op plaat. Deze plaat uit 1981 door de Wiener Philharmoniker onder Lorin Maazel is één van de mooiste. Machtig mooie opname, met de bekende Trisch-Trasch polka, de Explosions-polka en de Seufer-Galop van Johann Strauss. Weliswaar digitaal opgenomen (daar is overigens niets mis mee) maar op een mooie draaitafel klinkt dat schitterend. In de platenkast staat deze lp, duidelijk vindbaar, onder het kopje tussen Kunst en Kitsch. Binnen ’no time’ klinken de Weense toppers in de kamer, de lp-hoes verschaft leuke informatie. Met oliebollen en Strauss: Nieuwjaarsdag op zijn best. Dat laat je toch niet over aan zo’n transplofter? Prosit Neujahr!

Oistrakh speelt Tartini

Als ik zou moeten kiezen uit tien van mijn mooiste vioolplaten uit de barok, dan komt deze plaat van David Oistrakh met de duivelstriller sonate van Tartini misschien wel op de eerste plaats. De bijnaam duivelstriller komt van de legende als zou de duivel zelf de compositie hebben ingefluisterd bij Tartini terwijl die sliep. Het is ook een uitermate merkwaardige sonate; een lieflijk begin dat gaandeweg nogal een bijzondere wending neemt met bijna onspeelbare grepen, en vreemde dissonanten. Oistrakh is hier meesterlijk. De plaat werd uitgebracht in 1957 of '58 op Columbia 33cx1415. De Columbia 33cx platen zijn altijd weer heerlijk om naar te luisteren. Grote dynamiek, prachtige klank. Mono natuurlijk, maar dat vergeet je snel!

Op YouTube heeft iemand de lp on-line gezet (helaas niet met beelden van Oistrakh), maar luister er maar eens naar.

Oistrakh speelt de duivelstrillersonate (YouTube)

als mooi vergelijk speelt Oskar Shumsky het eerste deel van de sonate (ook zo'n grootheid op viool) Youtube

en tot slot een bijzonder onsmakelijke interpretatie door Vanessa Mae die het tweede deel van de sonate eens goed onderhanden heeft genomen. Lachwekkend en beschamend tegelijk...

en zo speelt Oistrakh dat dus......

Ferenc Fricsay met Smetana's Moldau

Vorige week kwam ik tot mijn verrassing een plaat tegen van de Hongaarse dirigent Ferenc Fricsay met een orkestrepetitie van de Moldau vann Smetana. Fricsay studeerde o.a bij Bartok. Fricsay was een groot Bartok en Beethoven dirigent. Een ogenschijnlijk bekend stuk muziek als de Moldau krijgt onder Fricsay een andere dimensie. Buitengewoon boeiende plaat! Overigens verzamel ik platen met orkestrepetities door de grote dirigenten. U begrijpt mijn vreugde bij het vinden van deze plaat.

Op YouTube kunt u een gedeelte van deze orkestrepetitie bekijken en beluisteren. Fricsay was ten tijde van dit filmpje (en de opname van de lp) al ernstig ziek, en wist dat hij nog slechts kort te leven had. Met dank aan de mij onbekende liefhebber die dit document op YouTube heeft gezet!

Filmpje 1, inleiding Moldau, 1e thema

Filmpje 2, doorwerking, 2e thema

Filmpje 3, doorwerking, 3e thema

Filmpje 4, doorwerking

Filmpje 5, slot

Meer informatie over de dirigent

Janine Jansen of Nathan Milstein?

Twee flimpjes op YouTube (wat een leuke dingen zijn daar te vinden) met muziek van Mozart.

Filmpje 1 is Mozart door Janine Jansen (onze nationale trots in leuke jurk) inleiding orkest
Filmpje 1 is Mozart door Janine Jansen (onze nationale trots in leuke jurk) inzet Janine
Filmpje 2 is Mozart door Nathan Milstein (één van de echt grote violisten)

Luister bij zowel Milstein als bij Janine niet al te aandachtig naar het orkest...nou niet zo geweldig. Jammer dat ik niets van Ferras kon vinden op YouTube. Maar wellicht wordt het zo duidelijk dat er violisten en violisten bestaan...

Daniil Shafran speelt de cellosuites van Bach. cd

De cellosuites van Bach behoren tot de belangrijkste werken die voor cello zijn geschreven. Het is muziek waar je je leven mee bezig blijft en blijft luisteren. Muziek ook die je in een mensenleven nooit helemaal zal kunnen doorgronden, muziek die elke keer weer een uitdaging voor de geest blijft. Op lp en cd bezit ik nagenoeg alle uitvoeringen door de grote cellisten. Fournier, Gendron, Casals, Starker en sinds kort Daniil Shafran. Op plaat zijn de oorspronkelijke Melodia opnamen niet te vinden, op cd waren ze lang niet meer verkrijgbaar. Sinds kort heeft het cd-label Doremi ze weer op de markt gebracht. Ik wist van horen zeggen dat de uitvoering door Shafran iets heel bijzonder zou zijn. Ik had ze nooit gehoord, maar Shafran is waarschijnlijk de grootste cellist van de twintigste eeuw, dus die Bach van hem moest ik hebben. Na jaren geduld heb ik deze uitvoering dus nu op cd. Op plaat zal ik ze wel nooit meer te pakken krijgen. Enfin: deze Doremi cd’s klinken voortreffelijk, who cares!

Shafran is intrigerend. Muzikaal tot op het bot. Met zijn zangerige toon, zijn meesterlijk legato-spel, zijn bijna tedere versieringen en zijn fraseringen die de muziek een enorme spanning en diepgang geeft. Een wonder! Inderdaad heeft deze uitvoering iets van een cult-status bereikt. Maar terecht. Wie denkt nog aan Fournier of Starker als je de Sarabande uit bijvoorbeeld de tweede suite hoort. Die gaat door merg en been en laat dagenlang een diepe indruk achter. Wat een geluk dat deze uitvoering weer verkrijgbaar is op cd!

Op YouTube tenslotte een filmpje waarin Shafran de Sarabande speelt uit de tweede suite.

filmpje YouTube

Pablo Casals, Beethoven cellosonates. LP

Bij het luisteren naar deze lp met de Beethoven cellosonates gespeeld door Pablo Casals en Mieczyslaw Horszowski moet ik altijd denken aan de uitspraak van de dirigent Thomas Beecham: ’het enige dat telt bij een uitvoering voor publiek, is om tegelijk te beginnen en om tegelijk weer te eindigen. Wat er tussenin gebeurt maakt niet uit, het publiek hoort het toch niet’ Beecham’s deed deze uitspraak eens tijdens een orkestrepetitie, waarmee hij de lachers snel op zijn hand kreeg. Er ging bij die repetitie ook nogal wat mis. Bij deze uitvoering van Beethoven door Casals en Horszowski gaat ook niet alles van een leien dakje. De opname werd gemaakt tijdens een (live) concert dat werd gegeven in het Beethovenhaus in Bonn, waarschijnlijk in 1957. De inzetten zijn zelden gelijk, Horszowski lijkt zich er doorheen te moeten slepen, slaat herhaaldelijk mis, of slaat volkomen verkeerde akkoorden aan, zit te haspelen en speelt nogal eens uit de maat. Casals zit hoorbaar te snuiven, te kreunen en te grommen. Het is uitermate vermakelijk. Soms vraag je jezelf af waarom dit werd uitgebracht op lp. Nou dat is duidelijk: er zijn momenten bij deze uitvoering die zo diep ontroerend zijn, zo gaaf en meeslepend dat Philips ongetwijfeld juist daarom de plaat indertijd heeft uitgebracht. Het is indrukwekkend te horen hoe Casals de uitvoering weet te redden door zijn begeleider op sleeptouw te nemen en zichzelf dan weer lijkt te willen wegcijferen. Een uitvoering voor publiek door twee grote musici die al met al iets weten neer te zetten dat bij een studio opname nooit zal gebeuren: een moment uit het leven, een leven met muziek maken. Musiceren voor het publiek met razend moeilijke repertoire stukken. Soms is het een worsteling, zelfs voor de groten der aarde. Het publiek luistert ademloos, het applaus wordt dankbaar in ontvangst genomen. Vreemde plaat!

Op Youtube staat een filmpje van Pablo Casals met een masterclass rond de Bach cellosuites. Zeer de moeite waard eens te bekijken en te beluisteren!

YouTube, Casals

het Quartetto Italiano

We hebben het al eens vaker vermeld op onze site: een goede opname van een strijkkwartet-ensemble zegt meer over de geluidskwaliteit van een hifi-installatie dan al die audiofiele opnamen die we uitentreuren horen op beurzen. Gelooft u ons maar: een correcte weergave van een strijkkwartet-ensemble blijkt echt niet mee te vallen als we afgaan op de treurige weergave als we weer eens zo'n plaat horen op sommige installaties. Begint u nu alstublieft niet over plaatsing, staging, zwart of lucht tussen de instrumenten. Bekijk maar eens de bovenste foto. U kunt zich dan misschien wel voorstellen dat muziek voortgebracht door vier vrij dicht op elkaar zittende musici (2 violisten, een altviolist en een cellist) meer is dan wat audiofiele kretologie. We hebben het dan over timbre, harmonische rijkdom van de instrumenten, dynamiek, kleuring of juist ongwenste kleuring door de installatie. Bovendien kunt u in de kleine zaal van de concertzaal bijna dagelijks zo'n strijkkwartet live meemaken. De referentie ligt dus op de hoek!

Zo'n voortreffelijke strijkkwartet lp is deze Mozart door het Quartetto Italiano. Het kwartet werd in 1945 opgericht en deze Philips opname stamt uit 1971. Laat zo'n plaat maar eens los op uw installatie. Hoort u de cello lekker knorren? de buikige klank van de altviool, en de heerlijke klank van de twee violen? Is uw installatie echt top, dan kunt u horen dat de Italianen andere snaren gebruikten dan veel andere kwartetten.

Neem zo'n plaat maar eens mee bij een "luistersessie", naar een hifi-beurs of wat voor hifi-aangelegenheid dan ook. We weten u wel te verklappen dat heel wat van die high-end jongens u liever niet dit soort platen laten horen, en ook dat heel wat van die high-end installaties genadeloos door de mand zullen vallen als u er zo'n plaatje op speelt.

Voor wie meer wilt weten over het Quartetto Italiano. Onderstaande links zijn aardig.

Website Quarettto Italiano (Italiaans)

Een filmpje van een bewonderaar op YouTube met foto's en het eerste deel uit Beethoven's opus 131 (misschien wel het mooiste stuk kamermuziek ooit geschreven)

Brahms vioolsonates door Zukerman. DG lp

Van de vioolsonates van Brahms heb ik natuurlijk alle belangrijke uitvoeringen op lp. Josef Suk, Giocondo da Vito, Arthur Grumiaux, Heifetz en nog een paar. Deze opname met Pinchas Zukerman is mijn meest recente aanwinst, en bepaald niet de minste! Zukerman speelt op zijn "Dushkin" Guarnerius viool uit 1742. Prachtig instrument. Nu ben ik niet zo’n liefhebber van Zukerman, maar deze Brahms van hem is voortreffelijk. Het is wel een super romantische uitvoering, maar dat mag in Brahms. Heerlijk meeslepend allemaal. De begeleiding van Barenboim is lekker gespierd. Schitterende begeleider! De opname-techniek maakt deze Brahms tot een juweeltje. De opname werd gemaakt in 1975 door Klaus Scheibe van Deutsche Grammophon. De vioolklank is adembenemend, en de vleugel staat groot en voelbaar in de kamer. De intieme sfeer van een vioolrecital in de kleine zaal. Een referentie-opname als het gaat om geluidskwaliteit, en ook nog eens een heerlijke uitvoering. Wat kunnen lp’s toch mooi zijn!

het nieuwe fonds voor de podiumkunsten...

Het nieuwe fonds voor de podiumkunsten heeft besloten aan een drietal internationaal in hoog aanzien staande Nederlandse muziekgezelschappen geen subsidie meer toe te kennen. Ton Koopman met zijn Amsterdam Baroque wordt verweten een ondoorzichtige en inefficiënte bedrijfsvoering te hebben, bovendien zou hij niets ‘nieuws’ bijdragen aan de ‘oude’ muziek. Het Asko ensemble o.l.v. Reinbert de Leeuw wordt slecht cultureel ondernemerschap verweten. Het Nederlands Kamerkoor krijgt ook minder subsidie omdat het niets zou toevoegen aan het door het fonds gestelde culturele normen. Geen cent meer voor jullie! Ton Koopman merkt fijntjes op dat de ambtenaren van het fonds nog wel eens zullen zien wie nu de echt goede culturele ondernemers zullen zijn in de toekomst. Tegelijkertijd merkt Koopman op dat het de doodsklap is voor een internationaal opererend gezelschap. De verblijfskosten van de musici in het buitenland moeten nu bijvoorbeeld worden betaald uit eigen zak. Reinbert de Leeuw merkt op dat voor de productie van de jubileum 25 cd box - die overigens wereldwijd enorm goed werd verkocht - geen cent subsidie te pas is gekomen. Gezelschappen ook die in het buitenland volle zalen trekken. Reinbert de Leeuw merkt op dat de ´deskundigen´ van het fonds nooit zijn uitverkochte concerten bezoeken. De Leeuw: ´ik ken er niemand van, ik heb ze nooit gesproken´ Het fonds heeft in haar culturele ´wijsheid´ besloten dat Jan Willem de Vriend en zijn Combattimemto Consort veel meer subsidie krijgt dit jaar. Hoezo, een aanwinst voor de oude muziek vragen wij ons af. Ach, de ambtenaartjes zullen het allemaal wel beter weten. Ton Koopman merkte eens op dat hij er wellicht beter aan zou doen om voorgoed naar Frankrijk te verkassen (daar weet men echt welke gezelschappen en musici er toe doen) - Nou Ton: onze zegen heb je. Hier heerst de VOC mentaliteit van Balkenende en zijn nieuw links. Toch?

naburige rechten en een analoge droom

Vlak voor de vakantie is er altijd wel iets waar je je druk om maakt. Deze week viel bij ons de licentie aanvraag van Sena in de bus. Sena is de organisatie die zich op last van onze overheid bezig houdt met de zogenaamde naburige rechten. Iedereen die zich bij de Kamer van Koophandel heeft ingeschreven krijgt vroeg of laat te maken met Sena. Die naburige rechten heeft de overheid bedacht om bedrijven en organisaties geld afhandig te kunnen maken voor het gebruik van ge-re-produceerde muziek op de werkplek. Daar moeten rechten over worden betaald. Immers: de overheid is begaan met het lot van artiesten en hun muziek. Heeft u een winkeltje waar u postzegels verkoopt, en u heeft in uw kantoortje een radio staan om het voor uzelf gedurende de stille uurtjes wat aangenamer te maken door te luisteren naar de arbeidsvitaminen, dan moet u daar - naast de kosten voor de aansluiting - ook nog eens extra voor dokken omdat u nu naburige rechten moet gaan betalen. Dat kost u 65 euro per jaar. Bent u fabrikant van stofzuigerzakken en u besluit in uw productie-ruimte de radio te laten klinken voor uw personeel dan bent u al snel een paar duizend euro kwijt omdat u het uw werknemers een beetje naar de zin wilt maken met een ontspannend muziekje. Het gaat ons in ons geval niet om die 65 euro per jaar die wij zouden moeten betalen, alleen: wij betaalden al aan de Buma/Stemra bij elke cd die we kochten, we betaalden de BTW op die cd's, en bovendien zijn wij niet echt een openbare ruimte met onze piepkleine onderneming. Op de site van Sena leest u de tarieven voor al die zogenaamde naburige rechten. U lacht zich echt een kriek. Zijn wij even blij dat we geen hotel runnen of een personeelsfeest geven...tjakka....
Protesteren zal wel niet helpen, en bezwaarschriften gaan ons te ver bij zo'n bedragje. Bovendien heeft de overheid natuurlijk belangrijkere zaken te regelen, zoals het tegemoet komen van de transportsector. Tja, al die accijnzen, dat is toch echt te gek. Komaan: we maken het goed met jullie. Alleen: hoe krijgen we die tegenvaller nu weer terug? Natuurlijk: de gewone man in zijn personenauto. Merkt ie toch niet! Ziet u wel, na het zuur komt het zoet, of was het nu andersom?

Nou genoeg zure taal: er was deze week ook iets leuks te melden: we hebben dan eindelijk de voeding voor de DC motor van de Michell platenspeler eens helemaal exact afgeregeld op het lichtnet. Een AC motor behoeft natuurlijk geen afregeling, maar een AC motor heeft klankmatig zo zijn nadelen. De afregeling heeft de Michell nu op eenzame hoogte gebracht. Wat een platenspeler!
Je moet er alleen eens in de zoveel tijd voor gaan zitten zeg maar. Overigens is een exact “toerental” van groot belang voor een correcte werking van bijvoorbeeld de RIAA, de spoorprestaties van het element, de dynamiek, de ruimteafbeelding enzovoorts. We willen u niet bang maken, maar het is van wezenlijk belang voor de ultieme lp beleving. En nee: een quarts gestuurde motor werkt echt niet...

We gaan maar weer eens lekker met vakantie binnenkort. Naar Bretagne. Daar kennen ze geen naburige rechten, wel het harde bestaan van een leven aan – en met de zee.

Sander

een middeleeuws carnaval

In de middeleeuwen werd het gehele leven beheerst door de katholieke kerk. Een paar dagen in het jaar kon het volk, samen met de lage geestelijkheid zich uitleven met het bespottelijk maken van de strenge geloofsleer. Tussen Kerstmis en Driekoningen of op de dag van de onnozele kinderen, en op nieuwjaarsdag werden de narrenfeesten gehouden. Het feest was een beetje vergelijkbaar met ons carnaval. Maar in de middeleeuwen ging het er nog een haartje erger aan toe!
In de straten ging het hele volk hossend en zingend door de straten, vaak verkleed als de duivel. Niet alleen in de straten werd de spot gedreven met de kerk, ook in de kerken zelf werden uitbundige narrenfeesten gehouden waaraan de geestelijken zelf deelnamen. Er was een nep-bisschop, priesters verkleedden zich als vrouw, en soms werd er een aap tijdens de mis naar het altaar gebracht. Er werd gedobbeld en flink gedronken. Volgens de kronieken zongen de geestelijken de meest schandelijke liederen, maakten obscene gebaren en werden rondgereden op een mestkar. Het was trouwens gebruik om tijdens de optochten flink met mest te gooien naar elkaar. Tijdens de mis werden teksten achterstevoren gelezen of werd een lied gezongen op een manier als een balkende ezel, er werd geboerd en er werden scheten gelaten. Kortom het was één groot narrenfeest.
Het Clemencic Consort maakte één van de leukste en waarschijnlijk beste reconstructies van zo'n mis gehouden tijdens het narrenfeest. Rene Clemencic ging uit van het in Beauvais gevonden Officium Circumcisionis manuscript.

Deze middeleeuwse carnavaleske onderbroekenlol is door Harmonia Mundi grandioos opgenomen. Bijna een echt audiofiele lp. Audiofielen willen bij het luisteren naar muziek (of de hifi-set) nogal eens al te ernstig kijken. Welnu: mag ik u deze plaat met een middeleeuws narrenfeest aanraden? Lachen mag!

George Pieterson speelt de Brahms klarinetsonates (lp)

Een plaat met klarinet en piano. Een lastige combinatie voor veel platenspelers! Deze Philips plaat uit 1979 met de klarinetsonates van Brahms is echt een bijzonder lastige opgave voor het element en de arm enerzijds en anderzijds zullen ook veel versterkers en luidsprekers het er behoorlijk benauwd door krijgen. De klarinet heeft een bereik van het klein octaaf tot het zes gestreepte octaaf, en juist het grote aandeel aan boventonen maakt de klarinet één van de lastigst weer te geven instrumenten voor audio-apparatuur. Sommige luidsprekers (en daar zijn heel wat dure “high-end” jongens bij) zien met geen mogelijkheid het typische, een beetje smeuïge karakter van een klarinet juist weer te geven. Deze Philips plaat is ook nog eens knap dynamisch opgenomen. Geef de plaat niet de schuld als het niet goed gaat. Het staat er allemaal perfect op. De vleugel staat iets rechts uit het midden naar achter en net iets links van het midden de klarinet. De weergave mag nooit gaan “knijpen” of vast lopen in de forte passages, laat staan schel of schraperig gaan klinken (dan moet u het element echt eens na laten kijken). Ook in de luide forte passages dienen vleugel en klarinet met behoud van karakter op de juiste plaats te blijven.

Brahms schreef zijn klarinetsonates op late leeftijd. Ze vormen zijn laatste composities op kamermuziek gebied. Probeert u maar eens het heerlijke Appassionato uit de tweede sonate. Het is eigenlijk een scherzo met een dromerig trio als middenstuk. In dit trio keert Brahms even terug naar zijn jeugd door enkele citaten te gebruiken uit zijn vroegste pianosonate en de ballades. Brahms klarinetsonates vormen samen met het klarinettrio en het hoorntrio één van de hoogtepunten uit de kamermuziek van de Romantiek.

(beluisterd op Quad ESL989 elektrostaten, Michel/SME4/Dynavector - Tube Elysium Apotheose, Tube Elysium Rossignol phono)

Sander

een audiofiele Concertgebouw opname

Deze Bizet plaat was één van de best verkochte platen van Philips. Als collectors-item dus nauwelijks interessant. Het is wél één van de mooiste opnamen met het Concertgebouworkest. In de jaren '70 – '80 stond Philips wat betreft opname-techniek aan de top. Zeker in de kamermuziek maakte Philips de mooiste opnamen. Ook de opnamen van het Concertgebouworkest zijn nog altijd toonaangevend. Deze opname van het Concertgebouworkest onder Bernard Haitink is om te smullen. Prachtig van sfeer, een enorme ruimte, en een ongelooflijke dynamiek. Met deze opname zit je gewoon ergens midden in de grote zaal van het Concertgebouw Amsterdam. Het staat allemaal als een huis. En dat allemaal geperst op nogal flut-vinyl. Ze konden er wat van bij Philips in die jaren! En: vergelijk dit maar eens met de latere Decca Concertgebouw opnamen, of met die afschuwelijke SACD opnamen op het RCO live (het huidige label van het Concertgebouw) label.
De muziek is wellicht wat oppervlakkig, maar de geluidskwaliteit is top!