Daniil Shafran speelt de cellosuites van Bach. cd

De cellosuites van Bach behoren tot de belangrijkste werken die voor cello zijn geschreven. Het is muziek waar je je leven mee bezig blijft en blijft luisteren. Muziek ook die je in een mensenleven nooit helemaal zal kunnen doorgronden, muziek die elke keer weer een uitdaging voor de geest blijft. Op lp en cd bezit ik nagenoeg alle uitvoeringen door de grote cellisten. Fournier, Gendron, Casals, Starker en sinds kort Daniil Shafran. Op plaat zijn de oorspronkelijke Melodia opnamen niet te vinden, op cd waren ze lang niet meer verkrijgbaar. Sinds kort heeft het cd-label Doremi ze weer op de markt gebracht. Ik wist van horen zeggen dat de uitvoering door Shafran iets heel bijzonder zou zijn. Ik had ze nooit gehoord, maar Shafran is waarschijnlijk de grootste cellist van de twintigste eeuw, dus die Bach van hem moest ik hebben. Na jaren geduld heb ik deze uitvoering dus nu op cd. Op plaat zal ik ze wel nooit meer te pakken krijgen. Enfin: deze Doremi cd’s klinken voortreffelijk, who cares!

Shafran is intrigerend. Muzikaal tot op het bot. Met zijn zangerige toon, zijn meesterlijk legato-spel, zijn bijna tedere versieringen en zijn fraseringen die de muziek een enorme spanning en diepgang geeft. Een wonder! Inderdaad heeft deze uitvoering iets van een cult-status bereikt. Maar terecht. Wie denkt nog aan Fournier of Starker als je de Sarabande uit bijvoorbeeld de tweede suite hoort. Die gaat door merg en been en laat dagenlang een diepe indruk achter. Wat een geluk dat deze uitvoering weer verkrijgbaar is op cd!

Op YouTube tenslotte een filmpje waarin Shafran de Sarabande speelt uit de tweede suite.

filmpje YouTube

Pablo Casals, Beethoven cellosonates. LP

Bij het luisteren naar deze lp met de Beethoven cellosonates gespeeld door Pablo Casals en Mieczyslaw Horszowski moet ik altijd denken aan de uitspraak van de dirigent Thomas Beecham: ’het enige dat telt bij een uitvoering voor publiek, is om tegelijk te beginnen en om tegelijk weer te eindigen. Wat er tussenin gebeurt maakt niet uit, het publiek hoort het toch niet’ Beecham’s deed deze uitspraak eens tijdens een orkestrepetitie, waarmee hij de lachers snel op zijn hand kreeg. Er ging bij die repetitie ook nogal wat mis. Bij deze uitvoering van Beethoven door Casals en Horszowski gaat ook niet alles van een leien dakje. De opname werd gemaakt tijdens een (live) concert dat werd gegeven in het Beethovenhaus in Bonn, waarschijnlijk in 1957. De inzetten zijn zelden gelijk, Horszowski lijkt zich er doorheen te moeten slepen, slaat herhaaldelijk mis, of slaat volkomen verkeerde akkoorden aan, zit te haspelen en speelt nogal eens uit de maat. Casals zit hoorbaar te snuiven, te kreunen en te grommen. Het is uitermate vermakelijk. Soms vraag je jezelf af waarom dit werd uitgebracht op lp. Nou dat is duidelijk: er zijn momenten bij deze uitvoering die zo diep ontroerend zijn, zo gaaf en meeslepend dat Philips ongetwijfeld juist daarom de plaat indertijd heeft uitgebracht. Het is indrukwekkend te horen hoe Casals de uitvoering weet te redden door zijn begeleider op sleeptouw te nemen en zichzelf dan weer lijkt te willen wegcijferen. Een uitvoering voor publiek door twee grote musici die al met al iets weten neer te zetten dat bij een studio opname nooit zal gebeuren: een moment uit het leven, een leven met muziek maken. Musiceren voor het publiek met razend moeilijke repertoire stukken. Soms is het een worsteling, zelfs voor de groten der aarde. Het publiek luistert ademloos, het applaus wordt dankbaar in ontvangst genomen. Vreemde plaat!

Op Youtube staat een filmpje van Pablo Casals met een masterclass rond de Bach cellosuites. Zeer de moeite waard eens te bekijken en te beluisteren!

YouTube, Casals

het Quartetto Italiano

We hebben het al eens vaker vermeld op onze site: een goede opname van een strijkkwartet-ensemble zegt meer over de geluidskwaliteit van een hifi-installatie dan al die audiofiele opnamen die we uitentreuren horen op beurzen. Gelooft u ons maar: een correcte weergave van een strijkkwartet-ensemble blijkt echt niet mee te vallen als we afgaan op de treurige weergave als we weer eens zo'n plaat horen op sommige installaties. Begint u nu alstublieft niet over plaatsing, staging, zwart of lucht tussen de instrumenten. Bekijk maar eens de bovenste foto. U kunt zich dan misschien wel voorstellen dat muziek voortgebracht door vier vrij dicht op elkaar zittende musici (2 violisten, een altviolist en een cellist) meer is dan wat audiofiele kretologie. We hebben het dan over timbre, harmonische rijkdom van de instrumenten, dynamiek, kleuring of juist ongwenste kleuring door de installatie. Bovendien kunt u in de kleine zaal van de concertzaal bijna dagelijks zo'n strijkkwartet live meemaken. De referentie ligt dus op de hoek!

Zo'n voortreffelijke strijkkwartet lp is deze Mozart door het Quartetto Italiano. Het kwartet werd in 1945 opgericht en deze Philips opname stamt uit 1971. Laat zo'n plaat maar eens los op uw installatie. Hoort u de cello lekker knorren? de buikige klank van de altviool, en de heerlijke klank van de twee violen? Is uw installatie echt top, dan kunt u horen dat de Italianen andere snaren gebruikten dan veel andere kwartetten.

Neem zo'n plaat maar eens mee bij een "luistersessie", naar een hifi-beurs of wat voor hifi-aangelegenheid dan ook. We weten u wel te verklappen dat heel wat van die high-end jongens u liever niet dit soort platen laten horen, en ook dat heel wat van die high-end installaties genadeloos door de mand zullen vallen als u er zo'n plaatje op speelt.

Voor wie meer wilt weten over het Quartetto Italiano. Onderstaande links zijn aardig.

Website Quarettto Italiano (Italiaans)

Een filmpje van een bewonderaar op YouTube met foto's en het eerste deel uit Beethoven's opus 131 (misschien wel het mooiste stuk kamermuziek ooit geschreven)

Brahms vioolsonates door Zukerman. DG lp

Van de vioolsonates van Brahms heb ik natuurlijk alle belangrijke uitvoeringen op lp. Josef Suk, Giocondo da Vito, Arthur Grumiaux, Heifetz en nog een paar. Deze opname met Pinchas Zukerman is mijn meest recente aanwinst, en bepaald niet de minste! Zukerman speelt op zijn "Dushkin" Guarnerius viool uit 1742. Prachtig instrument. Nu ben ik niet zo’n liefhebber van Zukerman, maar deze Brahms van hem is voortreffelijk. Het is wel een super romantische uitvoering, maar dat mag in Brahms. Heerlijk meeslepend allemaal. De begeleiding van Barenboim is lekker gespierd. Schitterende begeleider! De opname-techniek maakt deze Brahms tot een juweeltje. De opname werd gemaakt in 1975 door Klaus Scheibe van Deutsche Grammophon. De vioolklank is adembenemend, en de vleugel staat groot en voelbaar in de kamer. De intieme sfeer van een vioolrecital in de kleine zaal. Een referentie-opname als het gaat om geluidskwaliteit, en ook nog eens een heerlijke uitvoering. Wat kunnen lp’s toch mooi zijn!

het nieuwe fonds voor de podiumkunsten...

Het nieuwe fonds voor de podiumkunsten heeft besloten aan een drietal internationaal in hoog aanzien staande Nederlandse muziekgezelschappen geen subsidie meer toe te kennen. Ton Koopman met zijn Amsterdam Baroque wordt verweten een ondoorzichtige en inefficiënte bedrijfsvoering te hebben, bovendien zou hij niets ‘nieuws’ bijdragen aan de ‘oude’ muziek. Het Asko ensemble o.l.v. Reinbert de Leeuw wordt slecht cultureel ondernemerschap verweten. Het Nederlands Kamerkoor krijgt ook minder subsidie omdat het niets zou toevoegen aan het door het fonds gestelde culturele normen. Geen cent meer voor jullie! Ton Koopman merkt fijntjes op dat de ambtenaren van het fonds nog wel eens zullen zien wie nu de echt goede culturele ondernemers zullen zijn in de toekomst. Tegelijkertijd merkt Koopman op dat het de doodsklap is voor een internationaal opererend gezelschap. De verblijfskosten van de musici in het buitenland moeten nu bijvoorbeeld worden betaald uit eigen zak. Reinbert de Leeuw merkt op dat voor de productie van de jubileum 25 cd box - die overigens wereldwijd enorm goed werd verkocht - geen cent subsidie te pas is gekomen. Gezelschappen ook die in het buitenland volle zalen trekken. Reinbert de Leeuw merkt op dat de ´deskundigen´ van het fonds nooit zijn uitverkochte concerten bezoeken. De Leeuw: ´ik ken er niemand van, ik heb ze nooit gesproken´ Het fonds heeft in haar culturele ´wijsheid´ besloten dat Jan Willem de Vriend en zijn Combattimemto Consort veel meer subsidie krijgt dit jaar. Hoezo, een aanwinst voor de oude muziek vragen wij ons af. Ach, de ambtenaartjes zullen het allemaal wel beter weten. Ton Koopman merkte eens op dat hij er wellicht beter aan zou doen om voorgoed naar Frankrijk te verkassen (daar weet men echt welke gezelschappen en musici er toe doen) - Nou Ton: onze zegen heb je. Hier heerst de VOC mentaliteit van Balkenende en zijn nieuw links. Toch?

naburige rechten en een analoge droom

Vlak voor de vakantie is er altijd wel iets waar je je druk om maakt. Deze week viel bij ons de licentie aanvraag van Sena in de bus. Sena is de organisatie die zich op last van onze overheid bezig houdt met de zogenaamde naburige rechten. Iedereen die zich bij de Kamer van Koophandel heeft ingeschreven krijgt vroeg of laat te maken met Sena. Die naburige rechten heeft de overheid bedacht om bedrijven en organisaties geld afhandig te kunnen maken voor het gebruik van ge-re-produceerde muziek op de werkplek. Daar moeten rechten over worden betaald. Immers: de overheid is begaan met het lot van artiesten en hun muziek. Heeft u een winkeltje waar u postzegels verkoopt, en u heeft in uw kantoortje een radio staan om het voor uzelf gedurende de stille uurtjes wat aangenamer te maken door te luisteren naar de arbeidsvitaminen, dan moet u daar - naast de kosten voor de aansluiting - ook nog eens extra voor dokken omdat u nu naburige rechten moet gaan betalen. Dat kost u 65 euro per jaar. Bent u fabrikant van stofzuigerzakken en u besluit in uw productie-ruimte de radio te laten klinken voor uw personeel dan bent u al snel een paar duizend euro kwijt omdat u het uw werknemers een beetje naar de zin wilt maken met een ontspannend muziekje. Het gaat ons in ons geval niet om die 65 euro per jaar die wij zouden moeten betalen, alleen: wij betaalden al aan de Buma/Stemra bij elke cd die we kochten, we betaalden de BTW op die cd's, en bovendien zijn wij niet echt een openbare ruimte met onze piepkleine onderneming. Op de site van Sena leest u de tarieven voor al die zogenaamde naburige rechten. U lacht zich echt een kriek. Zijn wij even blij dat we geen hotel runnen of een personeelsfeest geven...tjakka....
Protesteren zal wel niet helpen, en bezwaarschriften gaan ons te ver bij zo'n bedragje. Bovendien heeft de overheid natuurlijk belangrijkere zaken te regelen, zoals het tegemoet komen van de transportsector. Tja, al die accijnzen, dat is toch echt te gek. Komaan: we maken het goed met jullie. Alleen: hoe krijgen we die tegenvaller nu weer terug? Natuurlijk: de gewone man in zijn personenauto. Merkt ie toch niet! Ziet u wel, na het zuur komt het zoet, of was het nu andersom?

Nou genoeg zure taal: er was deze week ook iets leuks te melden: we hebben dan eindelijk de voeding voor de DC motor van de Michell platenspeler eens helemaal exact afgeregeld op het lichtnet. Een AC motor behoeft natuurlijk geen afregeling, maar een AC motor heeft klankmatig zo zijn nadelen. De afregeling heeft de Michell nu op eenzame hoogte gebracht. Wat een platenspeler!
Je moet er alleen eens in de zoveel tijd voor gaan zitten zeg maar. Overigens is een exact “toerental” van groot belang voor een correcte werking van bijvoorbeeld de RIAA, de spoorprestaties van het element, de dynamiek, de ruimteafbeelding enzovoorts. We willen u niet bang maken, maar het is van wezenlijk belang voor de ultieme lp beleving. En nee: een quarts gestuurde motor werkt echt niet...

We gaan maar weer eens lekker met vakantie binnenkort. Naar Bretagne. Daar kennen ze geen naburige rechten, wel het harde bestaan van een leven aan – en met de zee.

Sander

een middeleeuws carnaval

In de middeleeuwen werd het gehele leven beheerst door de katholieke kerk. Een paar dagen in het jaar kon het volk, samen met de lage geestelijkheid zich uitleven met het bespottelijk maken van de strenge geloofsleer. Tussen Kerstmis en Driekoningen of op de dag van de onnozele kinderen, en op nieuwjaarsdag werden de narrenfeesten gehouden. Het feest was een beetje vergelijkbaar met ons carnaval. Maar in de middeleeuwen ging het er nog een haartje erger aan toe!
In de straten ging het hele volk hossend en zingend door de straten, vaak verkleed als de duivel. Niet alleen in de straten werd de spot gedreven met de kerk, ook in de kerken zelf werden uitbundige narrenfeesten gehouden waaraan de geestelijken zelf deelnamen. Er was een nep-bisschop, priesters verkleedden zich als vrouw, en soms werd er een aap tijdens de mis naar het altaar gebracht. Er werd gedobbeld en flink gedronken. Volgens de kronieken zongen de geestelijken de meest schandelijke liederen, maakten obscene gebaren en werden rondgereden op een mestkar. Het was trouwens gebruik om tijdens de optochten flink met mest te gooien naar elkaar. Tijdens de mis werden teksten achterstevoren gelezen of werd een lied gezongen op een manier als een balkende ezel, er werd geboerd en er werden scheten gelaten. Kortom het was één groot narrenfeest.
Het Clemencic Consort maakte één van de leukste en waarschijnlijk beste reconstructies van zo'n mis gehouden tijdens het narrenfeest. Rene Clemencic ging uit van het in Beauvais gevonden Officium Circumcisionis manuscript.

Deze middeleeuwse carnavaleske onderbroekenlol is door Harmonia Mundi grandioos opgenomen. Bijna een echt audiofiele lp. Audiofielen willen bij het luisteren naar muziek (of de hifi-set) nogal eens al te ernstig kijken. Welnu: mag ik u deze plaat met een middeleeuws narrenfeest aanraden? Lachen mag!

George Pieterson speelt de Brahms klarinetsonates (lp)

Een plaat met klarinet en piano. Een lastige combinatie voor veel platenspelers! Deze Philips plaat uit 1979 met de klarinetsonates van Brahms is echt een bijzonder lastige opgave voor het element en de arm enerzijds en anderzijds zullen ook veel versterkers en luidsprekers het er behoorlijk benauwd door krijgen. De klarinet heeft een bereik van het klein octaaf tot het zes gestreepte octaaf, en juist het grote aandeel aan boventonen maakt de klarinet één van de lastigst weer te geven instrumenten voor audio-apparatuur. Sommige luidsprekers (en daar zijn heel wat dure “high-end” jongens bij) zien met geen mogelijkheid het typische, een beetje smeuïge karakter van een klarinet juist weer te geven. Deze Philips plaat is ook nog eens knap dynamisch opgenomen. Geef de plaat niet de schuld als het niet goed gaat. Het staat er allemaal perfect op. De vleugel staat iets rechts uit het midden naar achter en net iets links van het midden de klarinet. De weergave mag nooit gaan “knijpen” of vast lopen in de forte passages, laat staan schel of schraperig gaan klinken (dan moet u het element echt eens na laten kijken). Ook in de luide forte passages dienen vleugel en klarinet met behoud van karakter op de juiste plaats te blijven.

Brahms schreef zijn klarinetsonates op late leeftijd. Ze vormen zijn laatste composities op kamermuziek gebied. Probeert u maar eens het heerlijke Appassionato uit de tweede sonate. Het is eigenlijk een scherzo met een dromerig trio als middenstuk. In dit trio keert Brahms even terug naar zijn jeugd door enkele citaten te gebruiken uit zijn vroegste pianosonate en de ballades. Brahms klarinetsonates vormen samen met het klarinettrio en het hoorntrio één van de hoogtepunten uit de kamermuziek van de Romantiek.

(beluisterd op Quad ESL989 elektrostaten, Michel/SME4/Dynavector - Tube Elysium Apotheose, Tube Elysium Rossignol phono)

Sander

een audiofiele Concertgebouw opname

Deze Bizet plaat was één van de best verkochte platen van Philips. Als collectors-item dus nauwelijks interessant. Het is wél één van de mooiste opnamen met het Concertgebouworkest. In de jaren '70 – '80 stond Philips wat betreft opname-techniek aan de top. Zeker in de kamermuziek maakte Philips de mooiste opnamen. Ook de opnamen van het Concertgebouworkest zijn nog altijd toonaangevend. Deze opname van het Concertgebouworkest onder Bernard Haitink is om te smullen. Prachtig van sfeer, een enorme ruimte, en een ongelooflijke dynamiek. Met deze opname zit je gewoon ergens midden in de grote zaal van het Concertgebouw Amsterdam. Het staat allemaal als een huis. En dat allemaal geperst op nogal flut-vinyl. Ze konden er wat van bij Philips in die jaren! En: vergelijk dit maar eens met de latere Decca Concertgebouw opnamen, of met die afschuwelijke SACD opnamen op het RCO live (het huidige label van het Concertgebouw) label.
De muziek is wellicht wat oppervlakkig, maar de geluidskwaliteit is top!

De Haffner serenade van Mozart

In Mozart's oeuvre neemt de Haffner serenade een bijzondere plaats in. Enerzijds vormt deze serenade een afsluiting van de vele serenades die Mozart schreef voor allerlei buiten-activiteiten, anderzijds lijkt hier de volwassen Mozart met zijn donkere kanten aan het licht te treden. De Haffner serenade werd in opdracht geschreven voor de rijke handelaar en burgemeester van Salzburg, Sigmund Haffner ter gelegenheid van de bruiloft van diens dochter Elisabeth. Mozart aanvaarde de opdracht en schreef er een groots divertimento in maar liefst 8 delen voor. Het concertante element verwerkte Mozart in het tweede en vierde deel, met soloviool en orkest. Deze “twee vioolconcerten in een symfonie” werpen al de diepe melancholie en ernst vooruit die we kennen van de late Mozart. Een bijzondere plaats vormt het derde deel, het menuetto. Mozart gaat hier plotseling over in één van zijn favoriete (latere) toonsoorten g klein. De eerste maten zijn hoogst waarschijnlijk een (vermomd) citaat van een volksliedje dat nu niet bepaald bij de sfeer past van een feestelijke gebeurtenis als een bruiloft. Samen met de dreigende toonsoort en lading horen we in dit menuet de donkere en sarcastische kant van Mozart die we ook kennen uit de werken die ontstonden in zijn laatste levensjaar. Overigens viel de Haffner serenade zeer in de smaak, zelfs zo dat de opdrachtgever nog een serenade bestelde die Mozart uiteindelijk uitwerkte tot zijn Haffner symfonie, een rijp meesterwerk dat het bevattingsvermogen van de handelaar-burgemeester waarschijnlijk ver te boven moet zijn gegaan. Mozart was twintig jaar toen hij dit meesterwerk schreef, het werpt in veel opzichten al licht op de merkwaardige mengeling van optimisme en diepe somberheid die we kennen uit de laatste jaren van Mozart's muziek. De uitvoering door het orkest van de Bayerischen Rundfunks onder Kubulik en soloviolist Rudolhp Koeckert (de primarus van het Koeckert kwartet) is ideaal.